Therapie en coaching met paarden: waar staan we?

In Nederland groeit de belangstelling voor therapie, coaching en zorgboerderijen met paarden. In landen als Duitsland en de VS is deze vorm van begeleiding al meer ingebed in de geestelijke gezondheidszorg, terwijl het hier nog regelmatig ter discussie staat. Dat is opvallend, want de praktijkervaringen zijn positief en de vraag is groot.  Ouders vertellen me vaak hoe hun kind opbloeit met begeleiding bij de paarden — en hoe lastig het is wanneer deze ondersteuning wegvalt.

Omdat ‘best practice’ nog niet hetzelfde is als ‘evidence‑based’, zet ik hieronder kort de huidige wetenschappelijke inzichten op een rij. Stichting AAIZOO werkt daarnaast aan onderzoek en richtlijnen voor dieren in de zorg en dierenwelzijn.

Wat zegt de wetenschap?

Steeds meer onderzoeken laten positieve effecten zien van therapie met paarden bij o.a. autisme, ADHD, schizofrenie, trauma en PTSS (Hoagwood et al., 2017; Jormfeldt & Carlsson et al., 2018; Kendall et al., 2015; Kinney et al., 2019; Lentini & Knox et al., 2015; McDaniel Peters & Wood et al., 2017; Trzmiel et al., 2019; Srinivasan et al., 2018).

Toch is het aantal methodologisch sterke studies nog beperkt (Anestis et al., 2014). Groepen zijn vaak klein, controlegroepen ontbreken of methoden verschillen. Pas wanneer robuuste studies positieve effecten bevestigen, kunnen we officieel spreken van ‘evidence‑based’ (Selby & Smith‑Osborne et al., 2013).

Wat wél stevig onderbouwd is: paardrijden heeft positieve effecten op motoriek, balans, houding, ontspanning en ademhaling (Granados & Agís et al., 2011). Dit domein is binnen gehandicaptenmaneges al sterk geprofessionaliseerd.

Wat doen paarden voor je ontwikkeling?

Activiteiten met paarden kunnen op verschillende niveaus iets in beweging zetten.

• Psychologisch: zelfvertrouwen, zelfbeheersing, empathie, aandacht, grenzen stellen, initiatief nemen.
• Emotioneel: emoties herkennen, uiten en reguleren; omgaan met angst, spanning en boosheid.
• Sociaal: contact maken, empathie, samenwerken, communiceren en sociale motivatie.

Mogelijke verklaringen zijn o.a. een daling van ‘stresshormoon’ cortisol (Pendry et al., 2014) en een stijging van oxytocine, het ‘hechtingshormoon’ (Beetz et al., 2014), wat aansluit bij mijn eerdere hypothese over autisme (Bons et al., 2013). Toekomstig onderzoek zou meer objectieve maten moeten meenemen; zoals hartslag, spierspanning, cortisol en oxytocine levels.

Waarom paarden?

Paarden oordelen niet. Ze reageren puur op lichaamstaal, energie en intentie. Daardoor geven ze directe, eerlijke feedback — een vorm van ‘spiegeling’ die mensen helpt om bewust te worden van hun spanning, emoties en gedrag (Bates et al., 2002; Karol et al., 2007). Paarden zijn altijd congruent, wat contact voor veel mensen met autisme juist makkelijker maakt dan contact met mensen. In de veilige, ervaringsgerichte setting met paarden worden onbewuste patronen zichtbaar en ontstaat ruimte om nieuwe vaardigheden te oefenen (Kendall et al., 2014).

Hooggevoeligheid en psychediagnoses

In de praktijk zie ik dat veel kinderen met autisme, ADHD of andere diagnoses eigenlijk heel gevoelig zijn. Bij paarden openen ze zich, terwijl contact met mensen soms overweldigend of onduidelijk voelt. Mogelijk hangen hun symptomen samen met manieren om met die gevoeligheid om te gaan — zoals afsluiten, druk worden of emotioneel reageren. Een eerste wetenschappelijke onderbouwing hiervan staat in mijn artikel over empathie en autisme (Bons et al., 2013).

Paard‑en‑Spel‑activiteiten helpen kinderen en volwassenen om hun gevoeligheid beter te begrijpen en gezonde copingstrategieën te ontwikkelen.